HUDUDLARARO IQTISODIY TAFOVUTLARNI QISQARTIRISHDA MAHALLIY DAROMAD BAZASINI KENGAYTIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
##semicolon##
hududiy tafovutlar, mahalliy daromad bazasi, fiskal salohiyat, mahalliy budjet, tenglashtiruvchi transferlar, tashabbusli budjet, raqamli kadastr.Abstrak
Maqolada hududlararo iqtisodiy tafovutlarni qisqartirishda mahalliy daromad bazasini kengaytirishning nazariy asoslari va tashkiliy mexanizmlari oʻrganildi. Tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, nisbiy tafovut koeffitsiyenti va tarkibiy ulushlar hisobidan foydalanildi. Oʻzbekiston hududlaridagi aholi daromadlari, Davlat budjeti tushumlari hamda tashabbusli budjet natijalari tahlil qilindi. Mahalliy daromadlarni shakllantirishda fiskal salohiyat, hududiy ragʻbatlar va fuqarolar ishtirokini birlashtirgan konseptual model ishlab chiqildi. Mol-mulk, yer va daromad soliqlarining mahalliy moliyaviy resurslarni mustahkamlashdagi imkoniyatlari koʻrib chiqildi. Raqamli kadastrni takomillashtirish, tenglashtiruvchi transferlarni fiskal salohiyat bilan bogʻlash va qoʻshimcha tushumlardan infratuzilmani rivojlantirishda foydalanish yoʻnalishlari taklif etildi. Natijalar hududlarning xususiyatlarini hisobga olgan holda mahalliy moliya mexanizmlarini takomillashtirish uchun nazariy asos sifatida umumlashtirildi.
##submission.citations##
1. Bahl, R., & Bird, R. M. (2008). Subnational taxes in developing countries: The way forward. Public Budgeting & Finance, 28(4), 1-25. https://doi.org/10.1111/j.1540-5850.2008.00914.x
2. Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (1992). Convergence. Journal of Political Economy, 100(2), 223-251. https://doi.org/10.1086/261816
3. Bird, R. M. (2011). Subnational taxation in developing countries: A review of the literature. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 2(1), 139-161. https://doi.org/10.1142/S1793993311000270
4. Boadway, R., & Shah, A. (Eds.). (2007). Intergovernmental Fiscal Transfers: Principles and Practice. Washington, DC: The World Bank. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-6492-3
5. Kaldor, N. (1970). The case for regional policies. Scottish Journal of Political Economy, 17(3), 337-348. https://doi.org/10.1111/j.1467-9485.1970.tb00712.x
6. Kanbur, R., & Venables, A. J. (Eds.). (2005). Spatial Inequality and Development. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0199278636.001.0001
7. Martinez-Vazquez, J., Lago-Peñas, S., & Sacchi, A. (2017). The impact of fiscal decentralization: A survey. Journal of Economic Surveys, 31(4), 1095-1129. https://doi.org/10.1111/joes.12182
8. Musgrave, R. A. (1997). Devolution, grants, and fiscal competition. Journal of Economic Perspectives, 11(4), 65-72. https://doi.org/10.1257/jep.11.4.65
9. Myrdal, G. (1957). Economic Theory and Under-Developed Regions. London: Gerald Duckworth. https://archive.org/details/economictheoryun0000gunn
10. Norregaard, J. (2013). Taxing Immovable Property: Revenue Potential and Implementation Challenges (IMF Working Paper No. 13/129). Washington, DC: International Monetary Fund. https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2013/wp13129.pdf
11. Oates, W. E. (1999). An essay on fiscal federalism. Journal of Economic Literature, 37(3), 1120-1149. https://doi.org/10.1257/jel.37.3.1120
12. Rodríguez-Pose, A. (2018). The revenge of the places that donʼt matter (and what to do about it). Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 11(1), 189-209. https://doi.org/10.1093/cjres/rsx024
13. Tiebout, C. M. (1956). A pure theory of local expenditures. Journal of Political Economy, 64(5), 416-424. https://doi.org/10.1086/257839
14. Weingast, B. R. (2009). Second generation fiscal federalism: The implications of fiscal incentives. Journal of Urban Economics, 65(3), 279-293. https://doi.org/10.1016/j.jue.2008.12.005
15. Williamson, J. G. (1965). Regional inequality and the process of national development: A description of the patterns. Economic Development and Cultural Change, 13(4, Part 2), 1-84. https://doi.org/10.1086/450136
16. World Bank. (2009). World Development Report 2009: Reshaping Economic Geography. Washington, DC: The World Bank. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-7607-2
17. Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabr OʻRQ-1011-son “2025-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://www.lex.uz/uz/docs/-7277618
18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabr PF-158-son ““Oʻzbekiston - 2030” strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-6600413
19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 29-dekabr PQ-422-son “Oʻzbekiston Respublikasining “2024-yil uchun Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti toʻgʻrisida”gi Qonuni ijrosini taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6721144
20. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 29-iyun 445-son “Mahalliy budjetlarning daromadlar bazasini kengaytirish zaxiralarini aniqlash ishlarini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/ru/docs/-3255436
21. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2024-yil 30-yanvar KQ-666-IV-son “Tashabbusli Budjet jarayonlarini oʻtkazish hamda moliyalashtirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6790170
22. 2024-yilda aholining real daromadlari oshdi, biroq hududlararo farq ortdi. Gazeta.uz, 2025-yil 5-fevral. https://www.gazeta.uz/oz/2025/02/05/income/
23. 2024-yilda davlat Budjeti daromadlari va xarajatlarida dinamik oʻsish kuzatildi. UZ24, 2025-yil 26-fevral. https://uz24.uz/uz/articles/Budjet-25-2-26
24. Oʻzbekistonda “Tashabbusli budjet”ning 2-mavsumiga ovoz berish boshlandi. Gazeta.uz, 2024-yil 22-avgust. https://www.gazeta.uz/oz/2024/08/22/open-budget/
25. “Tashabbusli budjet”da gʻolib boʻlgan loyihalar roʻyxati eʼlon qilindi. Gazeta.uz, 2024-yil 1-sentabr. https://www.gazeta.uz/oz/2024/09/01/tashabbusli-Budjet/
