RAQAMLI VA AQLLI TEXNOLOGIYALAR – TURIZM TARMOGʻI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH OMILI SIFATIDA: NAZARIY YONDASHUVLAR VA OʻZBEKISTON TAJRIBASI
##semicolon##
turizm raqobatbardoshligi, aqlli turizm, raqamli transformatsiya, buyumlar interneti, sunʼiy intellekt, turistik hudud, TTDI indeksi, Oʻzbekiston.Abstrak
Maqolada raqamli va aqlli texnologiyalarning zamonaviy turizm tarmogʻi raqobatbardoshligini shakllantirishdagi oʻrni nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda “aqlli turizm” (smart tourism) tushunchasining nazariy asoslari, klassik turistik raqobatbardoshlik modellari (Crouch va Ritchie, 1999; Buhalis, 2000) hamda “aqlli turizm” yondashuvining asosiy ustunlari — buyumlar interneti (IoT), katta hajmdagi maʼlumotlar (Big Data), sunʼiy intellekt (AI) va blokcheyn texnologiyalari — qiyosiy tahlil qilingan. Jahon Iqtisodiy Forumining 2024-yilgi Sayohat va Turizmni Rivojlantirish Indeksi (TTDI) maʼlumotlari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasining 2025-yil yanvar-avgust oylari uchun rasmiy turizm statistikasi asosida mamlakat turizm tarmogʻining raqamlashtirish darajasi va xalqaro raqobatbardoshlik mavqei tahlil qilingan. Tadqiqotda xorijiy sayyohlar oqimi, turizm xizmatlari eksporti va raqamli turizm infratuzilmasi (Wi-Fi nuqtalari, axborot markazlari, turistik yoʻl koʻrsatkichlari) dinamikasini aks ettiruvchi jadval va diagrammalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalariga koʻra, raqamli transformatsiya turizm raqobatbardoshligiga bevosita emas, balki xizmat sifatini boshqarish, onlayn reputatsiyani boshqarish va “aqlli boshqaruv” amaliyotlari orqali bilvosita taʼsir koʻrsatishi aniqlangan. Maqola yakunida Oʻzbekistonda yagona milliy turizm platformasi va boshqa raqamli tashabbuslarni samarali joriy etish boʻyicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
##submission.citations##
Boes, K., Buhalis, D., & Inversini, A. (2016). Smart tourism destinations: ecosystems for tourism destination competitiveness. International Journal of Tourism Cities, 2(2), 108–124. https://doi.org/10.1108/IJTC-12-2015-0032
Buhalis, D. (2000). Marketing the competitive destination of the future. Tourism Management, 21(1), 97–116. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(99)00095-3
Buhalis, D., & Amaranggana, A. (2015). Smart Tourism Destinations Enhancing Tourism Experience Through Personalisation of Services. In I. Tussyadiah & A. Inversini (Eds.), Information and Communication Technologies in Tourism 2015 (pp. 377–389). Springer.
Crouch, G. I., & Ritchie, J. R. B. (1999). Tourism, competitiveness, and societal prosperity. Journal of Business Research, 44(3), 137–152. https://doi.org/10.1016/S0148-2963(97)00196-3
Fernandes, S., & Carvalho, F. (2025). Shaping smart tourism: a bibliometric and benchmarking analysis of IoT trends. Discover Internet of Things, 5, 125. https://doi.org/10.1007/s43926-025-00235-0
Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: foundations and developments. Electronic Markets, 25(3), 179–188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
Jafarova, K., Farmanov, E., Kadirova, S., Makhmudova, N., & Khodjaeva, F. (2026). Integrating ESG dimensions through digital technologies for sustainable tourism development: evidence from heritage destinations in Uzbekistan. Frontiers in Sustainability, 7, 1784778. https://doi.org/10.3389/frsus.2026.1784778
Koo, C., Shin, S., Gretzel, U., & Xiang, Z. (2025). AI-powered smart tourism 2.0: A 10-year retrospective and updated model. Electronic Markets, 35(1), 1–17. https://doi.org/10.1007/s12525-025-00847-y
Pisker, B. (2026). Digital Transformation and Quality-Oriented Tourism Supply as Determinants of Destination Competitiveness in Developing Economies. Economies, 14(4), 124. https://doi.org/10.3390/economies14040124
World Economic Forum. (2024). Travel & Tourism Development Index 2024: Insight Report. https://www.weforum.org/publications/travel-tourism-development-index-2024/
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi. (2025). Turizm statistikasi: 2025-yil yanvar-avgust (01.09.2025-yil holatiga). https://stat.uz
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi. (2026). Oʻzbekistonga tashrif buyurgan xorijlik sayyohlar soni va turizm xizmatlari eksporti boʻyicha rasmiy maʼlumotlar. https://stat.uz
Travel And Tour World. (2026). Uzbekistan’s 2026 Tourism Overhaul: Digital Ticketing and Seamless Travel Across Samarkand, Bukhara, and Khiva. https://www.travelandtourworld.com
Travel And Tour World. (2026). Uzbekistan’s Digital Silk Road: Targeting 12 Million Tourists in 2026 with an AI Revolution. https://www.travelandtourworld.com
