SANOAT KORXONALARIDA QOʻSHILGAN QIYMATNI OSHIRISHDA ISHLAB CHIQARISH VA SOTISH BOSQICHLARI OʻRTASIDAGI IQTISODIY MANFAATLARNI MUVOFIQLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Ключевые слова:
qoʻshilgan qiymat, taʼminot zanjirini muvofiqlashtirish, ikki karra ustama, daromadni taqsimlash shartnomasi, ikki qismli tarif, hajmga chegirma.Аннотация
Maqolada sanoat korxonasi va mustaqil sotuvchidan iborat ikki bosqichli zanjirda ustamalarning ikki marta qoʻyilishi (double marginalisation) qoʻshilgan qiymatga taʼsiri chiziqli talabli Shtakelberg modeli asosida oʻrganildi. Muvofiqlashtirilmagan zanjir integratsiyalashgan zanjir yaratishi mumkin boʻlgan qoʻshilgan qiymatning 75 foizini, teng kuchli bosqichlar holatida 88,9 foizini yaratishi analitik tarzda isbotlandi. Daromadni taqsimlash, ikki qismli tarif va hajmga chegirma shartnomalari zanjirni toʻliq muvofiqlashtirishi, sotuvchining yutuqdagi ulushi 0,25-0,50 oraligʻida boʻlganda ikkala tomon ham foyda koʻrishi koʻrsatildi. Shartli misolda qoʻshilgan qiymat 33,3 foizga, sotish hajmi ikki baravar oshdi. 2017-2025 yillarda ishlab chiqarish sanoati va savdo yalpi qoʻshilgan qiymati dinamikasi zanjirning ikkinchi bosqichi jadal kengayganini koʻrsatdi.
Библиографические ссылки
1. Spengler, J. J. (1950). Vertical integration and antitrust policy. Journal of Political Economy, 58(4), 347-352. https://doi.org/10.1086/256964
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2025). Yalpi ichki mahsulotni ishlab chiqarish, 2024-yil (dastlabki maʼlumotlar) [Press-reliz]. https://stat.uz/img/01_-vvp_press-reliz-2024_uzb_p61471.pdf
3. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Iqtisodiyot tarmoqlarining yalpi qoʻshilgan qiymati, joriy narxlarda, mlrd soʻm (SIAT 1.01.01.0002). https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_548.pdf
4. Tirole, J. (1988). The Theory of Industrial Organization. Cambridge, MA: MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262200714/the-theory-of-industrial-organization/
5. Jeuland, A. P., & Shugan, S. M. (1983). Managing channel profits. Marketing Science, 2(3), 239-272. https://doi.org/10.1287/mksc.2.3.239
6. Moorthy, K. S. (1987). Managing channel profits: Comment. Marketing Science, 6(4), 375-379. https://doi.org/10.1287/mksc.6.4.375
7. Choi, S. C. (1991). Price competition in a channel structure with a common retailer. Marketing Science, 10(4), 271-296. https://doi.org/10.1287/mksc.10.4.271
8. Pasternack, B. A. (1985). Optimal pricing and return policies for perishable commodities. Marketing Science, 4(2), 166-176. https://doi.org/10.1287/mksc.4.2.166
9. Cachon, G. P. (2003). Supply chain coordination with contracts. In A. G. de Kok & S. C. Graves (Eds.), Handbooks in Operations Research and Management Science (Vol. 11, pp. 227-339). Amsterdam: Elsevier. https://doi.org/10.1016/S0927-0507(03)11006-7
10. Cachon, G. P., & Lariviere, M. A. (2005). Supply chain coordination with revenue-sharing contracts: Strengths and limitations. Management Science, 51(1), 30-44. https://doi.org/10.1287/mnsc.1040.0215
11. Mortimer, J. H. (2008). Vertical contracts in the video rental industry. The Review of Economic Studies, 75(1), 165-199. https://doi.org/10.1111/j.1467-937X.2007.00462.x
12. Villas-Boas, S. B. (2007). Vertical relationships between manufacturers and retailers: Inference with limited data. The Review of Economic Studies, 74(2), 625-652. https://doi.org/10.1111/j.1467-937X.2007.00433.x
13. Bonnet, C., & Dubois, P. (2010). Inference on vertical contracts between manufacturers and retailers allowing for nonlinear pricing and resale price maintenance. The RAND Journal of Economics, 41(1), 139-164. https://doi.org/10.1111/j.1756-2171.2009.00093.x
14. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Iqtisodiyot tarmoqlari yalpi qoʻshilgan qiymatining oʻsish surʼatlari, yillik, oldingi yilga nisbatan foizda (SIAT 1.01.01.0010). https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1211.pdf
15. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Iqtisodiy faoliyat turlari boʻyicha sanoat mahsuloti ishlab chiqarish hajmi, joriy narxlarda (SIAT 1.02.01.0020). https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_604.pdf
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.