SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI TANLASHNING KOʻP MEZONLI BAHOLASH MODELINI ISHLAB CHIQISH

SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI TANLASHNING KOʻP MEZONLI BAHOLASH MODELINI ISHLAB CHIQISH

Authors

  • Jumayev Islom Xushboq oʻgʻli Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti “Raqamli iqtisodiyot” kafedrasi oʻqituvchisi, PhD

Keywords:

innovatsion texnologiya, texnologiya tanlash, koʻp mezonli qaror qabul qilish, BWM, CRITIC, TOPSIS, VIKOR, sanoat korxonasi

Abstract

Maqolada sanoat korxonalarida innovatsion texnologiyalarni tanlashning koʻp mezonli baholash modelini ishlab chiqish masalasi koʻrib chiqildi. Muallif koʻp mezonli qaror qabul qilish usullarining nazariy asoslarini qiyosiy oʻrganib, texnologiya tanlashda subyektiv ekspert baholari va obyektiv maʼlumotlar tuzilmasini birgalikda hisobga olish zarurligini asoslab berdi. Texnik-texnologik, iqtisodiy, tashkiliy moslik, risk va ekologik-ijtimoiy guruhlardan iborat iyerarxik mezonlar tizimi shakllantirildi. Vaznlarni aniqlashda eng yaxshi va eng yomon mezon usuli hamda CRITIC usulini birlashtiruvchi gibrid tartib, muqobillarni saralashda TOPSIS usuli va natijalarni VIKOR usuli bilan tekshirish bosqichi taklif etildi. Model barqarorligini sezgirlik tahlili orqali tasdiqlash tartibi ishlab chiqildi. Muallif modelni innovatsion loyihalar ekspertizasi va korxonalarning investitsiya qarorlarida qoʻllash yoʻnalishlarini belgilab berdi.

References

1. Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 24-iyuldagi OʻRQ-630-son “Innovatsion faoliyat toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/-4910391

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-iyuldagi PF-165-son “2022-2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-6102462

3. Zavadskas, E. K., & Turskis, Z. (2011). Multiple criteria decision making (MCDM) methods in economics: An overview. Technological and Economic Development of Economy, 17(2), 397-427. https://doi.org/10.3846/20294913.2011.593291

4. Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590

5. Rezaei, J. (2015). Best-worst multi-criteria decision-making method. Omega, 53, 49-57. https://doi.org/10.1016/j.omega.2014.11.009

6. Diakoulaki, D., Mavrotas, G., & Papayannakis, L. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The CRITIC method. Computers & Operations Research, 22(7), 763-770. https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-H

7. Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. A state-of-the-art survey. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9

8. Behzadian, M., Otaghsara, S. K., Yazdani, M., & Ignatius, J. (2012). A state-of the-art survey of TOPSIS applications. Expert Systems with Applications, 39(17), 13051-13069. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2012.05.056

9. Opricovic, S., & Tzeng, G.-H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156(2), 445-455. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(03)00020-1

10. Keshavarz Ghorabaee, M., Zavadskas, E. K., Olfat, L., & Turskis, Z. (2015). Multi-criteria inventory classification using a new method of evaluation based on distance from average solution (EDAS). Informatica, 26(3), 435-451. https://doi.org/10.15388/Informatica.2015.57

11. Brans, J. P., & Vincke, P. (1985). A preference ranking organisation method: The PROMETHEE method for multiple criteria decision-making. Management Science, 31(6), 647-656. https://doi.org/10.1287/mnsc.31.6.647

12. Utterback, J. M., & Abernathy, W. J. (1975). A dynamic model of process and product innovation. Omega, 3(6), 639-656. https://doi.org/10.1016/0305-0483(75)90068-7

13. European Commission. (2014). Horizon 2020 — Work Programme 2014-2015: General Annexes. G. Technology readiness levels (TRL). European Commission. https://ec.europa.eu/research/participants/data/ref/h2020/wp/2014_2015/annexes/h2020-wp1415-annex-g-trl_en.pdf

14. OECD, & Eurostat. (2018). Oslo Manual 2018: Guidelines for collecting, reporting and using data on innovation (4th ed.). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264304604-en

15. WIPO. (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a crossroads. GII 2025 results. World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/gii-2025-results.html

Downloads

Published

2026-09-21

How to Cite

SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI TANLASHNING KOʻP MEZONLI BAHOLASH MODELINI ISHLAB CHIQISH. (2026). Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting, 6(09), 67-76. https://doi.org/10.55439/AFA/vol6_iss09/1499