MINTAQA IQTISODIYOTINI BARQARORLASHTIRISHDA INSON KAPITALIDAN SAMARALI FOYDALANISH YO‘LLARI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Keywords:
inson kapitali, mintaqa iqtisodiyoti, barqarorlik, mehnat unumdorligi, mehnat migratsiyasi, oliy ta’lim, HCI+, Xorazm viloyati.Abstract
Maqolada Xorazm viloyatida inson kapitalining to‘planishi va uning hudud iqtisodiyotida qiymatga aylanishi o‘rtasidagi farq 2010–2025-yillarga oid rasmiy statistika asosida o‘rganilgan. Hududiy inson kapitali qaytimi koeffitsienti, real mehnat unumdorligi qatori, regressiya modellari va Oukun qonuni yordamida viloyat aholisi respublika o‘rtachasidan 37 foiz kam qiymat yaratayotgani, talabalar soni 5,8 baravar oshgan bo‘lsa-da, unumdorlikni asosan investitsiyalar harakatlantirayotgani aniqlandi. Mehnat migratsiyasi, ta’lim va mehnat bozori nomuvofiqligi hamda ayollar bandligi bo‘yicha takliflar berildi.
References
Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. New York: NBER / Columbia University Press.
2. Benhabib, J., & Spiegel, M. M. (1994). The role of human capital in economic development: Evidence from aggregate cross-country data. Journal of Monetary Economics, 34(2), 143–173.
3. Docquier, F., & Rapoport, H. (2012). Globalization, brain drain, and development. Journal of Economic Literature, 50(3), 681–730.
4. Egamov, S. (2026). Oliy ta’lim tizimi rivojlanishining hududiy iqtisodiy o‘sishga ta’sirini ekonometrik baholash (Xorazm viloyati misolida). Muhandislik va iqtisodiyot, 4(8), 24–28. https://doi.org/10.5281/zenodo.22829579
5. Gennaioli, N., La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., & Shleifer, A. (2013). Human capital and regional development. Quarterly Journal of Economics, 128(1), 105–164. https://doi.org/10.1093/qje/qjs050
6. Hanushek, E. A., & Woessmann, L. (2008). The role of cognitive skills in economic development. Journal of Economic Literature, 46(3), 607–668. https://doi.org/10.1257/jel.46.3.607
7. Kun.uz. (2026, 20 avgust). OTM talabalarining 63 foizi o‘qish jarayonida yetarli amaliy ko‘nikmalarni egallamayotganini bildirgan. https://kun.uz/news/2026/08/20/otm-talabalarining-63-foizi-oqish-jarayonida-yetarli-amaliy-konikmalarni-egallamayotganini-bildirgan
8. Lucas, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42. https://doi.org/10.1016/0304-3932(88)90168-7
9. Mankiw, N. G., Romer, D., & Weil, D. N. (1992). A contribution to the empirics of economic growth. Quarterly Journal of Economics, 107(2), 407–437. https://doi.org/10.2307/2118477
10. Okun, A. M. (1962). Potential GNP: Its measurement and significance. Proceedings of the Business and Economic Statistics Section, American Statistical Association, 98–104.
11. Pritchett, L. (2001). Where has all the education gone? World Bank Economic Review, 15(3), 367–391.
12. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5), S71–S102. https://doi.org/10.1086/261725
13. Schultz, T. W. (1961). Investment in human capital. American Economic Review, 51(1), 1–17.
14. World Bank. (2026). Human Capital Index Plus: Uzbekistan. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/cc158c3deae38cd5d5b8d4f44560f7bd-0140012026/original/Uzbekistan.pdf
15. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2026). SIAT – ochiq statistik ma’lumotlar platformasi. https://siat.stat.uz
16. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2023). “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida: PF-158-son Farmon, 2023-yil 11-sentabr. https://lex.uz/docs/6600413
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Hududlarda yuqori iqtisodiy o‘sish va aholi bandligini ta’minlashning yangi tizimini yo‘lga qo‘yish hamda bu borada mahalliy hokimliklarning roli va mas’uliyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida: PF-223-son Farmon, 2024-yil 20-dekabr. https://lex.uz/docs/-7271094
18. Xorazm viloyati hokimligi. (2026). 2025-yil yakunlari bo‘yicha rasmiy xabar. https://gov.uz/oz/xorazm/news/view/123912
19. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2025a). Yalpi hududiy mahsulotni ishlab chiqarish, 2025-yil yanvar–sentabr. https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2025/09/YHM.pdf
20. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2025b). Xorazm viloyatida qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi, 2025-yil yanvar–sentabr. https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2025/09/QX.pdf
21. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2025c). Xorazm viloyatida o‘rtacha oylik nominal ish haqi, 2025-yil yanvar–sentabr. https://xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2025/09/Ish%20haqi.pdf
22. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2026a). Xorazm viloyatida demografik holat, 2026-yil yanvar–mart. https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2026/03/demografik.pdf
23. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. (2026b). Yalpi hududiy mahsulotni ishlab chiqarish, 2025-yil yanvar–dekabr. https://www.xorazmstat.uz/uploads/press-reliz/2025/12/YHM.pdf
