OʻZBEKISTONDA DAVLAT XARIDLARI TIZIMINING HOZIRGI HOLATI TAHLILI
Keywords:
davlat xaridlari, institutsional rivojlanish, huquqiy tartibga solish, elektron savdolar, raqobat, tadbirkorlik subyektlari, yetkazib beruvchilar, lotlarni shakllantirish, tejalgan mablagʻlar, xaridlar samaradorligi.Abstract
Maqolada Oʻzbekistonda davlat xaridlari tizimining institutsional-huquqiy rivojlanish bosqichlari va 2021–2025-yillardagi asosiy koʻrsatkichlari tahlil qilindi. Tizim taraqqiyoti 1991–2026-yillarni qamrab olgan olti bosqichga ajratildi. Xaridlar hajmi, elektron savdolar ulushi, tejalgan mablagʻlar, yetkazib beruvchilar ishtiroki va bekor qilingan lotlar dinamikasi dinamik, qiyosiy va tarkibiy tahlil usullari bilan baholandi. Xaridlar hajmi 147,4 trln soʻmdan 307,9 trln soʻmga yetib, 2,09 baravar oshgani, elektron savdolar orqali tuzilgan shartnomalar ulushi 46,4 foizdan 56,5 foizga koʻtarilgani aniqlandi. Yetkazib beruvchilar soni qariyb ikki baravar koʻpaydi, bekor qilingan lotlar ulushi esa 5,5 foizdan 8,5 foizga oshdi. Natijalar raqamlashtirish va raqobat kengayayotganini, rejalashtirish va xarid hujjatlari sifatini oshirishda katta zaxira borligini koʻrsatdi. Yakunda xaridlar samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflar berildi.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 22-apreldagi OʻRQ-684-son «Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonuni. https://lex.uz/docs/5382974
2. Bosio, E., Djankov, S., Glaeser, E., & Shleifer, A. (2022). Public procurement in law and practice. American Economic Review, 112(4), 1091–1117. https://doi.org/10.1257/aer.20200738
3. Bakieva, G. K., & Yuldasheva, N. V. (2023). Public procurement system is an effective mechanism for sustainable development. Journal of International Finance and Accounting, 2023(5). https://interfinance.tsue.uz/?p=3468
4. Mamasoliyev, A. A. (2025). Gʻaznachilik va davlat xaridlarining samaradorligini oshirish yoʻnalishlari. https://doi.org/10.5281/zenodo.15021864
5. Lewis-Faupel, S., Neggers, Y., Olken, B. A., & Pande, R. (2016). Can electronic procurement improve infrastructure provision? Evidence from public works in India and Indonesia. American Economic Journal: Economic Policy, 8(3), 258–283. https://doi.org/10.1257/pol.20140258
6. Flynn, A., & Davis, P. (2017). Investigating the effect of tendering capabilities on SME activity and performance in public contract competitions. International Small Business Journal, 35(4), 449–469. https://doi.org/10.1177/0266242616630035
7. Cheng, W., Appolloni, A., DʼAmato, A., & Zhu, Q. (2018). Green public procurement, missing concepts and future trends – a critical review. Journal of Cleaner Production, 176, 770–784. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.12.027
8. Yuldasheva, N. (2025). Institutional renaissance of public procurement: challenges and development horizons in Uzbekistan. Eurasian Journal of Academic Research, 5(5), 27–34. https://inlibrary.uz/index.php/ejar/article/view/128633
9. Fazekas, M., Tóth, I. J., & King, L. P. (2016). An objective corruption risk index using public procurement data. European Journal on Criminal Policy and Research, 22(3), 369–397. https://doi.org/10.1007/s10610-016-9308-z
10. Rejabbaev, S. U., Valieva, O. O., & Yusupov, U. M. (2026). Digitalization of public procurement in Uzbekistan: enhancing transparency, efficiency, and anti-corruption efforts. Journal of International Finance and Accounting, 2026(1). https://interfinance.tsue.uz/?p=5085
11. Decarolis, F. (2014). Awarding price, contract performance, and bids screening: evidence from procurement auctions. American Economic Journal: Applied Economics, 6(1), 108–132. https://doi.org/10.1257/app.6.1.108
12. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. 2024-yilda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish yuzasidan amalga oshirilgan ishlar va erishilgan natijalar toʻgʻrisida. 07.02.2025. https://gov.uz/uz/imv/news/view/35827
13. «Oʻzbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi» AJ. Davlat xaridlari elektron tizimi (xarid.uzex.uz). https://xarid.uzex.uz
14. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 21-noyabrdagi 456-son qarori (2021-yil 27-yanvardan kuchini yoʻqotgan). https://lex.uz/docs/386471
15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 23-avgustdagi PQ-3237-son «Tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni davlat va korporativ xarid qilishning zamonaviy shakl va usullarini yanada joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi qarori. https://lex.uz/docs/3316121
16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 27-sentabrdagi PQ-3953-son «Oʻzbekiston Respublikasining «Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonunini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi qarori. https://lex.uz/docs/3920651
17. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-son «Davlat xaridlarini amalga oshirish bilan bogʻliq tartib-taomillarni tashkil etish va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida»gi qarori. https://lex.uz/docs/6026643
18. Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 27-noyabrdagi OʻRQ-1005-son «Oʻzbekiston Respublikasining «Davlat xaridlari toʻgʻrisida»gi Qonuniga davlat xaridlari tizimini yanada takomillashtirishga qaratilgan qoʻshimcha va oʻzgartishlar kiritish haqida»gi Qonuni. https://lex.uz/docs/7239170
19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-dekabrdagi PF-259-son «Davlat xaridlari tizimida raqobat muhiti va shaffoflikni taʼminlash boʻyicha navbatdagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi Farmoni. https://lex.uz/docs/7952218
20. Узбекистан усиливает прозрачность госзакупок, расширяет конкуренцию и приоритет отечественного производителя. Yangi Oʻzbekiston, 29.12.2025. https://yuz.uz/ru/news/uzbekistan-usilivaet-prozrachnost-goszakupok-rasshiryaet-konkurentsiyu-i-prioritet-otechestvennogo-proizvoditelya
