O‘ZBEKISTON SPORT TASHKILOTLARIDA SUN’IY INTELLEKT VA MA’LUMOTLARGA ASOSLANGAN BOSHQARUVNING IQTISODIY SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Keywords:
sun’iy intellekt, data-driven boshqaruv, sport industriyasi, iqtisodiy samaradorlik, rasmiy statistika, raqamli transformatsiya, ekonometrik tahlil.Abstract
Maqolada O‘zbekiston sport tashkilotlarida sun’iy intellekt (SI) va ma’lumotlarga asoslangan boshqaruvning iqtisodiy samaradorlik bilan bog‘liqligini o‘rganish uchun rasmiy statistik ma’lumotlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasining SIAT tizimida e’lon qilingan sport-ta’lim muassasalari seksiyalarida shug‘ullanuvchilar soni hamda trener-ayollar ulushi ko‘rsatkichlaridan foydalanildi. 2019-2025-yillarda shug‘ullanuvchilar soni o‘zgaruvchan dinamikaga ega bo‘lib, 2019-yildagi 404,4 ming kishidan 2025-yilda 486,5 ming kishiga yetgan. Shu bilan birga, 2025-yil ko‘rsatkichi 2024-yilga nisbatan 7,8 foizga kamaygan. Tahlil rasmiy statistikada SI joriy etilishi va moliyaviy natijalarni bevosita bog‘lovchi tashkilot darajasidagi ma’lumotlar cheklanganini ko‘rsatadi. Shu sababli maqola mavjud ma’lumotlar asosida tavsifiy-statistik xulosalar beradi va kelgusida iqtisodiy samaradorlikka ta’sirni baholash uchun tashkilotlar kesimidagi ma’lumotlar hamda ekonometrik modeldan foydalanish metodikasini taklif etadi. Natijalar SI samaradorligiga doir sababiy da’vo emas, balki empirik baholash uchun asos va ma’lumotlar infratuzilmasini takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi.
References
1. Davenport T. H., Harris J. G. Competing on Analytics: The New Science of Winning. Boston: Harvard Business School Press, 2007.
2. Provost F., Fawcett T. Data Science for Business: What You Need to Know about Data Mining and Data-Analytic Thinking. Sebastopol: O’Reilly Media, 2013.
3. Wamba S. F., Gunasekaran A., Akter S., Ren S. J.-F., Dubey R., Childe S. J. Big data analytics and firm performance: Effects of dynamic capabilities. Journal of Business Research, 2017, Vol. 70, pp. 356-365. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2016.08.009.
4. Mikalef P., Boura M., Lekakos G., Krogstie J. Big data analytics capabilities and innovation: The mediating role of dynamic capabilities and the moderating effect of the environment. British Journal of Management, 2020, Vol. 31, No. 2, pp. 272-298. https://doi.org/10.1111/1467-8551.12343.
5. Fonti F., Ross J.-M., Aversa P. Using Sports Data to Advance Management Research: A Review and a Guide for Future Studies. Journal of Management, 2023, Vol. 49, No. 1. https://doi.org/10.1177/01492063221117525.
6. Lolli L., Bauer P., Irving C., Bonanno D., Höner O., Gregson W., Di Salvo V. Data analytics in the football industry: a survey investigating operational frameworks and practices in professional clubs and national federations from around the world. Science and Medicine in Football, 2025, Vol. 9, No. 2, pp. 189-198. https://doi.org/10.1080/24733938.2024.2341837.
7. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Sport-ta’lim muassasalari guruh (seksiya)larida shug‘ullanuvchilar soni. SIAT, ma’lumotlar to‘plami 2.04.10.0048. https://siat.stat.uz/data/4070/.
8. Falese L., Di Palma S., Digennaro S., Merten S. Digital Transformation in Sport Organizations: Toward a Conceptual Framework. Societies, 2026, Vol. 16, No. 6, Article 175. https://www.mdpi.com/2075-4698/16/6/175.
9. Stegmann P., Lang G. Digital Transformation in Voluntary Sports Organizations: A Scoping Review on Multi-Level Drivers, Promoting Factors, Forms and Consequences. Current Issues in Sport Science, 2025, Vol. 10, No. 2, 053. https://doi.org/10.36950/2025.2ciss053.
10. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Sport-ta’lim muassasalari guruh (seksiya)larida shug‘ullanuvchi ayollar soni. SIAT, ma’lumotlar to‘plami 2.04.10.0060. https://siat.stat.uz/data/4072/.
11. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Sport ta’limi muassasalarida trener ayollar ulushi. SIAT, ma’lumotlar to‘plami 2.04.10.0064. https://siat.stat.uz/data/4076/.
12. O‘zbekiston Respublikasi Sport vazirligi. 3299-son Nizom bo‘yicha ochiq ma’lumotlar va moliyaviy hisobotlar. https://gov.uz/oz/sport/pages/3299-son-nizom-bo-yicha-ochiq-ma-lumotlar.
13. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Rasmiy statistika portali. https://stat.uz/.
14. OECD. Recommendation of the Council on Artificial Intelligence. 2019, updated 2024. https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0449.
15. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris: UNESCO, 2021. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137.
16. McAfee A., Brynjolfsson E. Big Data: The Management Revolution. Harvard Business Review, 2012, Vol. 90, No. 10, pp. 60-68.
17. European Commission. Artificial Intelligence Act: regulatory framework on artificial intelligence. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai.
18. Westerbeek H., van Schaik T. Platform power, athlete branding, generative AI, and the future of sport governance – a systematic review. Frontiers in Sports and Active Living, 2025, Vol. 7. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1642180.
19. International Journal of Finance and Digitalization. Main requirements and procedures for submitting articles. https://www.ijfd.uz/submission-terms.
