KOʻCHMAS MULKNI OMMAVIY BAHOLASH JARAYONIDAGI METODOLOGIK MUAMMOLAR
Keywords:
koʻchmas mulk, baholash, ommaviy baholash tizimi, matematik modellar, koʻchmas mulkni soliqqa tortish, log-chiziqli regressiya, nisbatlar tahlili, kamayib boruvchi unumdorlik qonuni.Abstract
Ushbu tadqiqot koʻchmas mulkni ommaviy baholash modellarining aniqligini, xususan, qiymatni matematik modellashtirish metodologiyasiga alohida eʼtibor qaratgan holda oʻrganadi. Muhokama qilingan muammolar, ayniqsa, qiymatga asoslangan soliq tizimini qoʻllayotgan davlatlar uchun dolzarbdir. Tadqiqotda ommaviy baholash modellarining samarasizligiga sabab boʻluvchi asosiy omillarni aniqlash, ularning nomuvofiqligi tufayli yuzaga kelgan yoʻqotishlarni baholash va ushbu modellarni takomillashtirish uchun samarali strategiyalarni taklif etiigan. Maqolada koʻchmas mulk qiymatiga taʼsir etuvchi asosiy omillar: mulkning maydoni va bino qurilgan davriga eʼtibor qaratgan holda, chiziqli va chiziqsiz regressiyalar oʻrtasidagi qiyosiy tahlil keltirilgan. Mavjud modellar va taklif etilgan tavsiyalar asosida takomillashtirilgan modellar oʻrtasidagi samaradorlik koʻrsatkichlarini qiyosiy tahlil qilish orqali, tadqiqot tavsiya etilayotgan metodologiyaning samaradorligi oshganini namoyish etadi.
References
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 5-martdagi “Koʻchmas mulkni ommaviy baholash tizimini joriy etish toʻgʻrisida”gi PF–43-son Farmoni.
O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 7-iyuldagi 269-son buyrug‘iga ilova “Ko‘chmas mulkni ommaviy baholash uslubiyoti”
Grover R., Walacik M., Buzu O., Gunes T., Raskovic M., Yildiz U., «Barriers to the use of property taxation in municipal finance» Journal of Financial Management of Property and Construction, no. 2(24), pp. 166-183, 2019.
Buzu O., «UTM Conference» in Real Estate Evaluation Priorities in CIS Countries, Chisinau, 2010.
A. R. J. Turgot, Sur le Mémoire de M. de Saint-Péravy., Ed., G. Schelle, (1913–23): s.l. : OEUVRES DE TURGOT, 1767.
Wyatt, P., Property Valuation in an economic context, Bristol: University of West of England, 2007.
ARFC, Order no. 206, Order regarding the approval of the massive evaluation model and adjustment coefficients for individual residential houses in urban localities, Chisinau: Order 206 of 25.11.2005, 2007.
IAAO, Standard on ratio Studies, Kansas City, Missouri 64105-1616: International Association of Assessing Officers, 2013.
ARFC, Order no. 80, Instruction, regarding the approval of real estate valuation models for taxation purposes, Chisinau: Order no. 80 of the Land Relations and Cadastre Agency, 2022.
Bidanset P., «Interim Report» PSA, Department of Cadastre, PIEF, 2021.
IAAO. Standard on Mass Appraisal of Real Property, 2017.
Kenneth B., «Linear Regression Models with Logarithmic Transformations» Methodology Institute, March 17 2011.
K. Z. Y. B. Comu Semra, «Selecting the appropriate project delivery method for real estate projects using fuzzy AHP» Journal of Construction Engineering, vol. 3, no. 4, pp. 249-263, 2020.
C. H. H. Wen-Pin Huang, «Build Real Estate Evaluation Model based on Customer Requirement after COVID-19» Wseas transactions on business and economics, vol. 19, no. 2022, pp. 739-747, 2022.
D. P. P. F. F. Del Giudice Vincenzo, «Using genetic algorithms for real estate appraisals» Buildings, vol. 7, no. 2, p. 31, 2017.
Toʻlakov, U.T. (2025). Ko‘chmas mulkni soliqqa tortish va ommaviy baholashda ekonometrik modellashtirish. Ilgʻor iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 2(3), 807–847.
Toʻlakov, U.T. (2025). Ko‘chmas mulkni soliqqa tortishda ommaviy baholash. Muhandislik va iqtisodiyot, 3(1), 540-552.
