ЎЗБEКИСТОН РEСПУБЛИКАСИ ТEМИР ЙЎЛЛАРИ ТРАНСПОРТИДА ИМПОРТ ЮКЛАРИНИ ТАШИШ ДИНАМИКАСИНИ СТАТИСТИК ТАҲЛИЛИ (Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting, 2024)
Мақолада, Ўзбекистон Республикасининг темир йўл транспорти акционерлик жамияти томонидан, 2013-2022 йилларда ташилган импорт юклари ҳажми(минг тонна ҳисобида), дискрет {Yt, tÎT} динамик қатор сифатида ўрганилди. Ўзбекистон Республикасининг темир йўл транспортида кейинги 11- йилда ташилган импорт юклари, турғун динамик қатор сифатида, математик статистика усуллари ёрдамида таҳлил қилиниб ўртача йиллик ташилган импорт юклари миқдорига нуқтавий, интервалли статистик баҳолар қурилган. Республиканинг темир йўл транспортида ўртача ташилган импорт юкларини бош йўналишини тавсифловчи тренд қисми чизиқли боғланишга эга эканлиги, геометрик изоҳлаш, статистик таҳлиллар ва мезонлар ёрдамида аниқланиб, кўп йиллик статистик маълумотлар асосида (Ўзбекистон Республикаси Давлат статистика қумитаси маълумотлари бўйича) энг кичик квадратлар усули билан, чизиқли боғланишга эга эканлиги аниқланиб, унда қатнашувчи номаълум параметрлар статистик маълумотлар ёрдамида, энг кичик квадратлар усули билан баҳоланган. Келгуси йилларда, ўртача ташиладиган импорт юкларини миқдори 95 фоизли кафолат билан башорат (прогноз) қилинди. Умумий ҳолда ўртача ташиладиган импорт юклари автокоррелясион боғланишга эга экалиги, Дарбин-Ватсон мезони ёрдамида аниқланган, яъни мазкур йилдаги ўртача ташиладиган импорт юки ўтган йилларда ташиладиган импорт юкларининг ҳажмига боғлиқ экан.